Wybrane pieśni, fraszki, poematy Jana Kochanowskiego

Jan Kochanowski / źródło: Wydawnictwo Salonu Malarzy Polskich, Kraków, „Akropol” / Biblioteka Narodowa / polona.pl
Jan Kochanowski / źródło: Wydawnictwo Salonu Malarzy Polskich, Kraków, „Akropol” / Biblioteka Narodowa / polona.pl

Jan Kochanowski – najwybitniejszy poeta XVI wieku, nie tylko w Polsce. Poeta doctus. Poeta uczony. Urodził się w Sycynie, koło Zwolenia w ziemi radomskiej. Pochodził z zamożnej rodziny ziemiańskiej. Ojciec gospodarował na pięciu wsiach – był między innymi właścicielem Sycyny i części Czarnolasu.

Wybrane pieśni, fraszki, poematy Jana Kochanowskiego
W bardzo autobiograficznej fraszce „Do gór i lasów” w wielkim skrócie, lapidarnie wręcz Jan Kochanowski wyznaje radość z powrotu w rodzinne strony:

Wysokie góry i odziane lasy
Jako rad na was patrzę, a swe czasy
Młodsze wspominam, które tu zostały,
Kiedy na statek człowiek mało dbały.
Gdziem potem nie był? Czegom nie skosztował?
Jażem przez morze głębokie żeglował,
Jażem Francuzy, ja Niemce, ja Włochy,
Jażem nawiedził Sybilline lochy.
Dziś żak spokojny, jutro do przypasany
Do miecza rycerz; dziś między dworzany
W pańskim pałacu, jutro zasię cichy
Ksiądz w kapitule, tylko że nie z mnichy
W szarej kapicy a z dwojakim płatem;
I to czemu nie, jeśliże opatem!
Taki był Proteus, mieniąc się to w smoka,
To w deszcz, to w ogień, to w barwę obłoka.
Dalej co będzie? Śrebrne w głowie nici,
A ja z tym trzymam, kto co w czas uchwyci.

Są teksty nie do pominięcia takie jak pieśń XIX: Jest kto, co by wzgardziwszy te doczesne rzeczy; pieśń XIV: Wy, którzy pospolitą rzeczą władacie: Czego chcesz od nas, Panie, za twe hojne dary; Serce roście, patrząc na te czasy (II); Kto mi dał skrzydła, kto mię odział pióry (X); Miło szaleć, kiedy czas po temu (XX); Zegar, słyszę, wybija (XXIV); Nie wierz Fortunie, co siedzisz wysoko (2, III); Nie porzucaj nadzieje (2, IX); Może kto ręką sławy dostać w boju (2, X); Nie masz, i po drugi raz nie masz wątpliwości (2, XII); Nie godzien tego ten świat zawikłany (2,XVII); Pieśń świętojańska o sobótce.
Fraszki Jana Kochanowskiego: Na swoje księgi; O żywocie ludzkim; Raki; O zazdrości; Na poduszkę; Na łakome; Na Świętego Ojca; Na pijanego; Na gospodarza; Do gospodyniej; O Prałacie; Do Jana; O Doktorze Hiszpanie; O żywocie ludzkim; O Koźle; Do Dziewki; Na Fraszki; Nagrobek Opiłej Babie; Do Fraszek; Na Dom W Czarnolesie;  Na Zdrowie; Modlitwa  o deszcz; Człowiek Boże igrzysko; Przymówka chłopska.
Poematy Jana Kochanowskiego: Zgoda; Satyr albo Dziki Mąż; Zuzanna; Muza; Dziewosłąb.
Treny Jana Kochanowskiego: V,VI,VII,VIIIIX,X,XIXII,XIII, XVI,XVIIIXIX albo Sen.
Jan Kochanowski nie „przekładał” psalmów dosłownie lecz parafrazował. Najważniejsze dzieło, z którego korzystał poeta z Czarnolasu, było szkockiego poety George Buchanana (1506-1582) Paraphrasis psalmorum (1565), o którym pisał w Foricoeniach:

Od kłopotów i długich trudów, Buchananie,
Zwolniłeś tych, co marzą snadź o wieszczów mianie,
By nie śmieli do dźwięku wiersza łacińskiego
Naginać psalmów króla jerozolimskiego.
Od tych, co kiedykolwiek pracę tę podjęli,
Taka już, Buchananie, odległość cię dzieli,
Że, zda się, nadchodzące nawet wieki całe
Niezdolne z rąk ci wyrwać zasłużoną chwałę.

Do Buchanana, przeł. L. Staff
Wedle tematów podzielono psalmy na grupy: błagalne, dziękczynne, historyczne, dogmatyczne, mesjanistyczne, pokutne. Najczęściej używa się pokutnych: 6, 32, 38, 51, 102, 130, 143.
Profesor Stanisław Żak / Fot. Radio Kielce
autor opisu: prof. Stanisław Żak
Literaturoznawca, historyk, publicysta, społecznik. Na początku lat 80. prezes Klubu Inteligencji Katolickiej w Kielcach. Od 1989 do 1993 senator I oraz II kadencji. Wieloletni wykładowca Akademii Świętokrzyskiej. Autor licznych publikacji książkowych i artykułów naukowych, m.in. „Maria Kuncewiczowa”, „Cudze chwalicie – swego nie znacie. Obecność regionu kieleckiego w kulturze narodowej”, „Witold Gombrowicz” (autobiografia, autokreacja, legenda), „Wdzięczność pamięci”.

POSŁUCHAJ

FRASZKI I PIEŚNI

PSALMY

W ramach projektu „Wielka literatura w cyfrowym świecie” Radio Kielce, w latach 2023-2025, nagra w formie audiobooków największe dzieła literackie, jakie powstały na terenie regionu świętokrzyskiego bądź zostały napisane przez autorów trwale związanych z ziemią kielecką.

Projekt Radia Kielce „Wielka literatura w cyfrowym świecie” zakłada stworzenie wyjątkowej i cennej biblioteki świętokrzyskiej. Nagrania realizowane będą w 2023, 2024 i 2025 roku. Jednym z pierwszych dzieł literackich, które zostały nagrane, są wybrane pieśni, fraszki, poematy Jana Kochanowskiego.
Publikowane na portalu wielkaliteratura.online książki do słuchania nagrywane są w studiu Radia Kielce, dzięki czemu ich jakość jest profesjonalna. Dostępne za darmo audiobooki czytają lubiani lektorzy, znani aktorzy i dziennikarze Radia Kielce, którzy swoim głosem doskonale potrafią oddać klimat książek wciągając odbiorcę w świat bohaterów i wydarzeń.
Zasoby portalu „Wielka literatura w cyfrowym świecie” zostały uzupełnione o dostępne nagrania z archiwum Radia Kielce.

radiokielce.pl

RADIO KIELCE PODCASTY

-
00:00
00:00
Update Required Flash plugin
-
00:00
00:00